20 Ekim 2026
Türkiye'nin ulusal meme kanseri tarama programı, erken teşhis için uluslararası önerilerle uyumlu olarak 40-49 yaş arası kadınları da hedef kitleye dahil edecek şekilde genişletildi. Bu hamle, 20 yılı aşkın süredir 40-69 yaş arası kadınlara klinik meme muayenesi ve mamografi hizmeti sunan mevcut organize tarama çalışmalarının üzerine inşa ediliyor.
2004'ten bu yana Türkiye'nin kamu sağlık sistemi, meme kanserinin erken teşhisi için ülke çapında bir program yürütüyor. Sağlık Bakanlığı, 40-69 yaş arası kadınlara yıllık klinik meme muayenesi ve iki yılda bir mamografi hizmeti sunuyor. Taramalar, 331 Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezi (KETEM) ile Sağlıklı Hayat Merkezleri (SHM) aracılığıyla gerçekleştiriliyor.
42 mobil tarama birimini de kapsayan bu ağa rağmen, hedef kitlede program katılımı ve tıbbi farkındalık konusunda önemli boşluklar devam ediyor. 2021'de başlatılan üçüncü Ulusal Kanser Kontrol Planı, taramaların genişletilmesini kilit girişimlerinden biri olarak belirlemişti.
Ancak Uluslararası Sağlık Bilimleri Enstitüsü'nün (IHE) 2024 raporu, programın ulaşımı konusunda endişeleri gündeme getiriyor:
"Bakanlık tarafından yayınlanan verilere göre 50-69 yaş arası kadınlarda mamografi kapsamı 2019'da yaklaşık %36 iken, 2020'de %27'ye düştü. Hedef yaş grubundaki kadınların sadece %22'si telefon veya SMS ile davet aldıklarını bildirdi - oysa protokol bu şekilde iletişim kurulmasını öngörüyor. Kadınların %39'u ise mamografinin 40 yaşında başlaması gerektiğini bilmediklerini ifade etti."
IHE raporu ayrıca, 2019'da yapılan bir çalışmanın kanser tanısı alma korkusunun zamanında tarama yaptırmanın önündeki önemli bir engel olduğunu ortaya koyduğunu belirtiyor. Rapora göre birçok durumda birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcıları, koruyucu mamografilerin önemini vurgulamıyor.
Ülke genelindeki 1.180 radyoloji cihazı tarama programı için temel altyapıyı oluştursa da, bu hizmetler henüz tüm uygun kadınlara ulaşabilmiş değil. IHE raporuna göre 2021'de Türkiye'de her bir milyon nüfus için sadece 11,8 mamografi makinesi ve 11,3 MR ünitesi bulunuyordu.
Programın yeni hedefi olan 40-69 yaş grubuyla Türkiye, erken teşhise geçiş yapmayı amaçlıyor. Bu genişletme, ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü ve Dünya Kanser Araştırma Fonu'nun yönergeleriyle uyumlu. Ancak hedefe ulaşmada farkındalığın, katılımın ve sağlayıcıların koruyucu bakımının iyileştirilmesi kritik önem taşıyacak.
Sağlık Bakanlığı taramaların ücretsiz olacağını açıklarken, program bütçesinin genişleyen uygunluk kriterlerine ayak uyduracak mı henüz net değil. En önemlisi, bakanlığın başarı ölçütü hasta katılımı - farkındalık ve sağlayıcıların iletişimindeki eksiklikler göz önüne alındığında zorlu bir metrik. Bakanlık, genişletme planına ilişkin detay taleplerine yanıt vermedi.
